<p class="ql-block">《資治通鑒》太宗問魏征三篇經(jīng)典原文+譯文+點評(卷192、193,貞觀年間)</p><p class="ql-block"><b>一、名句:兼聽則明,偏信則暗(貞觀二年)</b></p><p class="ql-block">原文</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">上問魏征曰:人主何為而明,何為而暗?</p><p class="ql-block">對曰:兼聽則明,偏信則暗。昔堯清問下民,故有苗之惡得以上聞;舜明四目,達四聰,故共、鯀不能蔽也。秦二世偏信趙高,以成望夷之禍;梁武帝偏信朱異,以取臺城之辱;隋煬帝偏信虞世基,以致彭城閣之變。是故人君兼聽廣納,則貴臣不得擁蔽,而下情得以上通也。</p><p class="ql-block">上曰:善。</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">白話翻譯</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">唐太宗問魏征:君主怎樣做才能英明?怎樣做就會昏庸?</p><p class="ql-block">魏征答:廣泛聽取各方意見就英明,偏聽單一言論就昏昧。古時堯虛心詢問百姓,所以能知曉部族過錯;舜廣開視聽,奸佞無法蒙蔽。秦二世只信趙高,被逼自殺;梁武帝寵信朱異,困死臺城;隋煬帝專任虞世基,身死兵變。君主多方納諫,權(quán)臣就無法蒙蔽,民間實情才能直達朝堂。</p><p class="ql-block">太宗點頭深表贊同。</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">點評</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">1. 治國層面:貞觀之治的核心理政思想,打破君主獨斷,疏通上下言路,是唐代盛世根基。</p><p class="ql-block">2. 處世哲理:不只帝王適用,做人決策切忌主觀片面,多聽不同聲音,規(guī)避認知盲區(qū);偏聽偏愛親信,極易被人蒙蔽、誤判大勢。</p><p class="ql-block">3. 對照修身:呼應(yīng)王陽明“致良知、事上磨煉”,自省要多方對照,不可固守一己之見。</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block"><b>二、論止盜、民本治國(貞觀初年) </b></p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">原文</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">上與群臣論止盜?;蛘堉胤ㄒ越?。上哂之曰:民之所以為盜者,由賦繁役重,官吏貪求,饑寒切身,故不暇顧廉恥耳。朕當(dāng)去奢省費,輕徭薄賦,選用廉吏,使民衣食有余,則自不為盜,安用重法邪!</p><p class="ql-block">又曰:君依于國,國依于民。刻民以奉君,猶割肉以充腹,腹飽而身斃。</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">譯文</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">君臣商議如何杜絕盜賊。有人提議嚴刑峻法管控。太宗笑著否決:百姓落草為盜,源于賦稅繁重、官吏盤剝,饑寒迫身才拋棄禮義。我厲行節(jié)儉、減免徭役賦稅、任用清官,百姓溫飽無憂,自然不會偷盜,何必嚴刑?</p><p class="ql-block">君主依托國家,國家依托百姓。搜刮百姓供奉君王,如同割自身肉充饑,肚子飽了人卻喪命。</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">點評</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">1. 民本精髓:儒家“民為邦本”落地實踐,摒棄嚴刑苛政,從根源解決民生問題,數(shù)年之后天下路不拾遺、夜不閉戶。</p><p class="ql-block">2. 辯證啟示:治理問題重在治本,管控亂象一味加壓治標(biāo)無用;管理、處世同理,堵不如疏。</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block"><b>三、創(chuàng)業(yè)與守成孰難(經(jīng)典辯言)</b></p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">原文</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">上問:創(chuàng)業(yè)與守成孰難?</p><p class="ql-block">房玄齡:草創(chuàng)天下,百戰(zhàn)破群雄,創(chuàng)業(yè)為難。</p><p class="ql-block">魏征:自古帝王,莫不得之于艱難,失之于安逸,守成難矣!</p><p class="ql-block">上總結(jié):玄齡隨我創(chuàng)業(yè),知創(chuàng)業(yè)之難;魏征輔我守業(yè),懼安逸生禍,守成更難。</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">譯文</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">太宗發(fā)問:開創(chuàng)基業(yè)和守住基業(yè)哪個更難?</p><p class="ql-block">房玄齡:亂世起兵、沙場奪天下,創(chuàng)業(yè)艱難。</p><p class="ql-block">魏征:歷代帝王大多苦戰(zhàn)得江山,安逸享樂丟天下,守住基業(yè)更難。</p><p class="ql-block">太宗總結(jié):房玄齡親歷開國懂創(chuàng)業(yè)之苦,魏征深諳興衰,安享太平最容易懈怠,守業(yè)更不易。</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">點評</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">1. 歷史規(guī)律:打江山憑勇力,守江山靠自??;盛世衰敗多始于安逸放縱,歷朝興衰皆印證此理。</p><p class="ql-block">2. 人生引申:求學(xué)、立業(yè),起步難,長期堅守初心、不驕奢墮落更難,對應(yīng)前文“苦節(jié)”要義。</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block"><b>四、附:魏征卒,太宗三鏡名言(《資治通鑒》引文) </b></p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">原文</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">太宗臨朝泣曰:以銅為鏡,可以正衣冠;以史為鏡,可以知興替;以人為鏡,可以明得失。朕常保此三鏡,以防己過。今魏征殂逝,遂亡一鏡矣。</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">譯文</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">太宗痛哭:銅鏡端正儀容,史書通曉興衰,賢臣照見自身過錯。我靠三面鏡子自查過失,魏征離世,我失去一面人鏡。</p><p class="ql-block">總評全篇</p><p class="ql-block">太宗虛懷納諫、魏征直言守道,造就千古君臣典范;兼聽、愛民、慎守基業(yè)三條,既是貞觀盛世成因,也是貫穿古今修身治國的通用準(zhǔn)則。</p>