<p class="ql-block ql-indent-1">冬至是“二十四節(jié)氣”之第22個節(jié)氣,斗指子,太陽黃經(jīng)達270°,于每年公歷12月21-23日交節(jié)。冬至是太陽南行的極致,這天北半球的太陽高度最小。冬至這天太陽光直射南回歸線,太陽光對北半球最為傾斜。冬至是太陽南行的轉(zhuǎn)折點,這天過后它將走“回頭路”,太陽直射點開始從南回歸線(23°26′S)向北移動,北半球(我國位于北半球)白晝將會逐日增長。</p> <p class="ql-block ql-indent-1">冬至日是北半球各地白晝時間最短、黑夜最長的一天,并且越往北白晝越短。冬至日的白晝雖短,但是冬至日的溫度并不是最低;冬至之前不會很冷,因地表尚有"積熱",真正寒冬是在冬至之后;由于我國各地的氣候相差懸殊,這天文意義上的氣候特點對于我國多數(shù)地區(qū)來說,顯然偏遲。時至冬至,標志著即將進入寒冷時節(jié),民間由此開始“數(shù)九”計算寒天(民諺:“夏至三庚入伏,冬至逢壬數(shù)九)。</p> 氣象變化 <p class="ql-block ql-indent-1">冬至之后,雖然太陽高度角漸漸高起來了,但這是一個緩慢的恢復過程,每天散失的熱量仍舊大于接收的熱量,呈現(xiàn)“入不敷出”的狀況。到了“三九、四九天”,積熱最少,溫度最低,天氣也就越來越冷了。中國地域遼闊,各地氣候景觀差異較大。冬至日的白晝雖短,但是冬至日的溫度并不是最低;冬至之前不會很冷,因地表尚有"積熱",真正寒冬是在冬至之后。由于中國各地的氣候相差懸殊,這天文意義上的氣候特點對于中國多數(shù)地區(qū)來說,顯然偏遲。</p> <p class="ql-block ql-indent-1">冬至過后,中國各地氣候都將進入一個最寒冷的階段,也就是人們常說的“進九”和“數(shù)九寒天”了。所謂“數(shù)九”,即是從冬至逢壬日算起(亦有一些地方說法是從冬至算起),每九天算一“九”,依此類推;數(shù)九一直數(shù)到“九九”八十一天,“九盡桃花開”,此時寒氣已盡。九天為一個單位,謂之“九”,過了九個“九”,剛好八十一天,即為“出九”或“完九”。從“一九”數(shù)到“九九”,冬寒就變成春暖了。</p> 物候現(xiàn)象 <p class="ql-block ql-indent-1">中國古代一些文學作品將冬至分為三候:“一候蚯蚓結(jié);二候麋角解;三候水泉動。”意思是土中的蚯蚓仍然蜷縮著身體,麋感陰氣漸退而解角。由于冬至后太陽直射點往北回返,太陽往返運動進入新的循環(huán),太陽高度自此回升、白晝逐日增長,所以此時山中的泉水可以流動并且溫熱。</p> 節(jié)氣習俗 <p class="ql-block ql-indent-1">1.“畫九”</p><p class="ql-block ql-indent-1">所謂的畫九,實則是冬至后計算春暖日期的圖。明代《帝京景物略》載:“冬至日,畫素梅一枝,為瓣八十有一。日染一瓣,瓣盡而九九出,則春深矣,曰九九消寒圖”?!熬啪畔畧D”有三種圖式,分別為文字、圓圈、梅花三種。</p><p class="ql-block ql-indent-1">2. 釀米酒</p><p class="ql-block ql-indent-1">傳統(tǒng)的姑蘇人家,會在冬至夜喝冬釀酒,冬釀酒用糯米或者黃米,加入桂花釀造。</p><p class="ql-block ql-indent-1">3. 吃湯圓</p><p class="ql-block ql-indent-1">吃湯圓是冬至的傳統(tǒng)習俗,在江南尤為盛行?!皽珗A”是冬至必備的食品,“圓”意味著“團圓”“圓滿”,冬至吃湯圓又叫“冬至圓”。民間有“吃了湯圓大一歲之說”?!岸翀A”吃燒臘與姜飯南方一些地方在冬至日要吃燒臘,冬至這天,曬制好的燒臘就成為兩廣餐桌上一道必不可少的美味,寓意加菜添歲。冬至日,吳川人素有冬至“吃姜飯”的習俗。</p><p class="ql-block ql-indent-1">4. 吃番薯湯果在寧波的傳統(tǒng)習俗中,番薯湯果是冬至必吃的美食之一。“番”和“翻”同音,在寧波人的理解中,冬至吃番薯,就是將過去一年的霉運全部“翻”過去。湯果,跟湯團類似,但個頭要小得多,而且里面沒有餡。湯果也被叫做圓子,取其“團圓”、“圓滿”之意。老寧波也有“吃了湯果大一歲”的說法。寧波人在做番薯湯果時,習慣加酒釀。在寧波話中,酒釀也叫“漿板”,“漿”又跟寧波話“漲”同音,取其“財運高漲”、“福氣高漲”的好彩頭。</p><p class="ql-block ql-indent-1">5. 吃餃子</p><p class="ql-block ql-indent-1">在中國北方許多地區(qū),每年冬至日,有吃餃子的習俗。中國北方地區(qū)在這天要吃餃子因為餃子有“消寒”之意,至今民間還流傳著“冬至不端餃子碗,凍掉耳朵沒人管”的民諺。</p> 文學創(chuàng)作 <p class="ql-block">1、最懷親的冬至詩:想得家中夜深坐,還應(yīng)說著遠行人。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">《邯鄲冬至夜思家》</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">唐·白居易</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">邯鄲驛里逢冬至,抱膝燈前影伴身。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">想得家中夜深坐,還應(yīng)說著遠行人。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">白居易筆下的冬至,是思家的。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">冬至時節(jié),已至年末。于中國人來說,歲末是歸家的時節(jié),可總有人漂泊在外,不得歸家,白居易就是其中之一。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">這一年冬至,他在邯鄲,真是冷呀,獨自一人在客店的白居易抱著膝,看著眼前的燈,他真想家呀,想家里的親人。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">可是,他卻說:想家里人也這樣圍坐在一起,思念我這個遠行之人吧。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">明明是自己思家,卻說家人想自己,獨辟蹊徑之外,是詩人對家人深深的思念。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">歲末之時,滿面風霜的人,最需要的就是家的溫暖。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">2、最凄涼寂寞的冬至:愁極本憑詩遣興,詩成吟詠轉(zhuǎn)凄涼。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">《至后》</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">唐·杜甫</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">冬至至后日初長,遠在劍南思洛陽。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">青袍白馬有何意,金谷銅駝非故鄉(xiāng)。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">梅花欲開不自覺,棣萼一別永相望。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">愁極本憑詩遣興,詩成吟詠轉(zhuǎn)凄涼。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">杜甫筆下的冬至,是想念親友的。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">冬至這一天,白天漸長黑夜?jié)u短,遠在成都的杜甫思念起了洛陽。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">那是他少年時生活的地方,他和兄弟朋友們度過了少年的時光,那時的他們是那樣恣意張揚,開心歡暢。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">而今,飽受人生摧殘的杜甫遇到失意,愁悶之中又想起了少年時的美好時光。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">本來寫詩是為了排遣心情,可沒想到卻越來越凄涼。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">成長的過程,無不伴隨著無奈和悲傷。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">3、最欣喜的冬至詞:羅襪新成。更有何人繼后塵。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">《減字木蘭花·冬至》</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">宋·阮閱</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">曉云舒瑞。寒影初回長日至。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">羅襪新成。更有何人繼后塵。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">綺窗寒淺。盡道朝來添一線。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">秉燭須游。已減銅壺昨夜籌。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">阮閱筆下的冬至,是欣喜而溫暖的。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">早晨云霧散去,白天漸長,日影漸短之時,冬至來了。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">新襪子也做好了,可以進獻給長輩了。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">在古時,冬至日這一天,晚輩要給長輩“拜冬”,進獻鞋襪,以示關(guān)懷與問候。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">簡單的鞋襪,透出的是冬日的溫暖與關(guān)心,當長輩收到時,一定是溫暖與欣喜的吧!</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">冬日的凜烈與嚴寒,在溫暖的鞋襪中,也會散去許多吧!</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">4、最從容的冬至詩:繡幕家家渾不卷,呼盧笑語自從容。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">《至節(jié)即事》</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">元·馬臻</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">天街曉色瑞煙濃,名紙相傳盡賀冬。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">繡幕家家渾不卷,呼盧笑語自從容。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">馬臻筆下的冬至,是閑適而從容的。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">古人認為冬至是一個吉日,有賀冬的習俗。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">《漢書》中說:“冬至陽氣起,君道長,故賀。”過了冬至,白晝一天比一天長,太陽回升,是一個太陽直射點往返循環(huán)的開始,應(yīng)該慶賀。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">到了元代,人們爭相賀冬,你看,京城的街道上被焚香的煙氣籠罩,人們拿著名片爭相賀冬。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">大戶人家的簾幕都敞開著,博彩呀、游戲呀,閑適而從容。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">忙碌了一年,在冬日里稍事歇息,是最大的享受。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">5、最深情的冬至詩:尊前豈解愁家國,輦下唯能憶弟兄。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">《冬至日遇京使發(fā)寄舍弟》</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">唐·杜牧</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">遠信初憑雙鯉去,他鄉(xiāng)正遇一陽生。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">尊前豈解愁家國,輦下唯能憶弟兄。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">旅館夜憂姜被冷,暮江寒覺晏裘輕。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">竹門風過還惆悵,疑是松窗雪打聲。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">杜牧筆下的冬至詩,寄托著對弟弟深深的思念。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">杜牧有一個弟弟,兩人感情非常之好。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">杜牧曾因照顧弟弟而放棄掉了監(jiān)察御史和吏部員外郎的官職,兩人感情可見一斑。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">冬至來了,天氣轉(zhuǎn)涼了,在旅館中,他一人獨飲,不知多病的弟弟是否知道保重自己的身體?是否知道添衣加被?這種關(guān)心之情著實感人。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">當門外雪飄之時,關(guān)切變?yōu)閾鷳n,更顯關(guān)懷之情。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">冬至來了,愿君坐明堂,不染雪與霜。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">6、最孤獨的冬至詩:冬至宵雖短,孤眠恨自長。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">《冬至》</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">宋·龍輔</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">冬至宵雖短,孤眠恨自長。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">枕單寒入夢,窗破月窺床。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">龍輔筆下的冬至,是孤獨的。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">冬至夜這一天,龍輔一個人,他孤獨地躺在床上,感慨夜真長。枕衾單薄,寒意侵入夢中,窗戶被打開,月亮看著床。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">冬至時,一個人的時候,最容易感受到寒意。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">季節(jié)的寒意,無人相伴的寒意,都一齊侵襲過來。龍輔的寒意已經(jīng)入夢,可見寒意之深。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">可龍輔又是很詩意的,君不見,無人相伴,月亮自窺床相伴,亦別有一番詩意。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">做自己的光,不需要太亮,足以挨過黑夜和寒冬就好。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">7、最達觀的冬至詩:莫為蹉跎恨,今宵夢最長。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">《冬至夜有感值初雪》</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">清·陳忠平</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">循環(huán)恒有度,陰極復生陽。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">新雪玲瓏白,寒枝落寞黃。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">吾懷似流水,天道自汪洋。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">莫為蹉跎恨,今宵夢最長。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">陳忠平筆下的冬至詩,是達觀的。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">歲月循環(huán)有序,陰極之后,陽氣回生。你看那新雪,似玲瓏般白,樹上的枯枝,顯得那么落寞。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">我的心就像那流水一樣,一如歲月,不要悔恨蹉跎了時光,今天晚上的夜最長。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">每到歲末,總會感慨,這一年的時光又虛度了,其實,不如學學詩人,把握當下,才是對時光最好的回報。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">與其惋惜昨天的光陰,不如珍惜今日的時間。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">8、最自得的冬至詩:官冷無因得官酒,老妻微笑潑新醅。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">《冬至日》</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">宋·蘇轍</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">陰陽升降自相催,齒發(fā)誰教老不回。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">猶有髻珠常照物,坐看心火冷成灰。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">酥煎隴坂經(jīng)年在,柑摘吳江半月來。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">官冷無因得官酒,老妻微笑潑新醅。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">蘇轍筆下的冬至,是怡然自得的。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">又是一年冬至到,誰會一直年輕呢?蘇轍想得很開。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">經(jīng)年都有的酥煎餅,新摘的吳江的柑橘,妻子微笑地取出新釀的酒,唯有美食能治愈冬日的嚴寒。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">冬日里,吃著熱熱的食物,喝一杯暖暖的酒,冬天也不會冷了。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">對于蘇轍來說,溫暖的不僅是酒,更是妻子的相依相伴。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">有她在,這個冬天不太冷。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">9、最可愛的冬至詩:何人更似蘇夫子,不是花時肯獨來。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">《冬至日獨游吉祥寺》</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">宋·蘇軾</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">井底微陽回未回,蕭蕭寒雨濕枯荄。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">何人更似蘇夫子,不是花時肯獨來。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">蘇軾筆下的冬至,是一個人的歡喜。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">冬至時節(jié),井底的暖氣將回未回,大地依然是一片凄冷,寒雨蕭蕭,打濕了地下的枯草根。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">誰會像蘇軾一樣,在不是花開的時節(jié)來吉祥寺游玩呢?</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">每每讀到這首詩,都覺得蘇軾是那么可愛。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">于靜寂而荒冷的冬日里,他依然興致盎然,來到吉祥寺游玩,雖然無花可賞,也愿意走出來,看一看冬日的風景,成就一個人的歡喜。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">冬日的風景,也許不在自然里,而在我們心里。心中有景,處處皆是景。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">10、最治愈的冬至詩:買魚沽酒俱收市,且自煎茶洗客塵。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">《冬至日鎮(zhèn)江道》</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">明·張弼</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">萬戶笙歌長至日,一蓬風雨遠行人。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">買魚沽酒俱收市,且自煎茶洗客塵。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">張弼筆下的冬至,是悠然自得的。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">都說在外遠行的人,是孤獨的,可張弼卻與眾不同。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">冬至來了,家家戶戶都在慶祝,詩人遠行,一蓬風雨,卻不言孤獨與寒冷。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">走到鎮(zhèn)江道,想慶祝一番的詩人,卻見買魚的賣酒都收攤了,只好自己煎茶來洗去風塵。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">冬日里雖然寒冷,詩人用一杯茶治愈了自己。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">身處風雪中,真正能治愈自己的,唯有自己。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">冬至來了,伴著嚴寒,來到人間。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">冬至這一日,晝最短,夜最長,一如思念,穿過月光,直到天光。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">愿每一位詩友,在冬日,靜坐明堂,不染風霜,愿每一位詩友,做自己的光,挨過冬夜漫長,尋到溫暖的春光。</p> <p class="ql-block ql-indent-1">同學們:一起來學習這些傳統(tǒng)文化知識,感悟閱讀魅力吧!</p>