<p class="ql-block">書圣王羲之有一篇不傳之秘——《筆勢論十二章》,據(jù)說是他晚年寫給兒子王獻之的“筆法秘籍”,開篇就叮囑:“緘之秘之,不可示諸友”,可見何等珍貴。</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">這篇秘典,在東晉之后一直被瑯琊王氏秘藏,直到武則天時期才重現(xiàn)天日,被收入皇宮內(nèi)府。武后見其精妙,當即下令,由當時最懂二王筆法的褚遂良,親自精心摹寫、???、評定價值。后來,武則天把這件稀世之寶,賞賜給了她最寵愛的太平公主。</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">可惜天不假寶,太平公主收藏不慎,《筆勢論》的真跡竟在一場大火中化為灰燼。萬幸的是,當年褚遂良的摹本被妥善保存下來,正是靠著這一脈摹本,我們今天才能讀到王羲之的筆法精髓。</p> <p class="ql-block">一、序言(寫給兒子王獻之)</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">原文</p><p class="ql-block">告汝子敬:吾察汝書性過人,仍未閑規(guī)矩。父不親教,自古有之。今述《筆勢論》一篇,開汝之悟。</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">凡斯字勢,猶有十二章,章有指歸,定其???,詳其舛謬,撮其要實,錄此便宜?;蜃凅w處多,罕臻其本;轉筆處眾,莫識其源。懸針垂露之蹤,難為體制;揚波騰氣之勢,足可迷人。故辨其所由,堪愈膏肓之疾。</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">今書《樂毅論》一本及《筆勢論》一篇,貽爾藏之,勿播于外,緘之秘之,不可示知諸友。窮研篆籀,功省而易成,纂集精專,形彰而勢顯。存意學者,兩月可見其功;無靈性者,百日亦知其本。此之筆論,可謂家寶家珍,學而秘之,世有名譽。筆削久矣,罕有奇者,始克有成,研精覃思,考諸規(guī)矩,存其要略,以為斯論。初成之時,同學張伯英欲求見之,吾詐云失矣,蓋自秘之甚,不茍傳也。</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">譯文</p><p class="ql-block">我兒獻之:我看你寫字天賦過人,只是還不懂法度規(guī)矩。父親不親自面授,自古如此。今天我寫下《筆勢論》,為你開悟指路。</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">這篇筆論共十二章,每章都有宗旨,定標準、糾錯誤、抓要害。很多人寫字只知變化,不懂根本;只懂轉筆,不知源頭。懸針、垂露難成體系,筆勢飛揚又容易誤入歧途。我把道理講透,就是要治好你書法上的根本毛病。</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">我親手書寫《樂毅論》一本,再加這篇《筆勢論》,贈予你珍藏,千萬不可外傳,要秘藏于心,不可輕易示人。</p><p class="ql-block">專心鉆研篆籀,用功少、見效快;專一精研,字形自然鮮明,氣勢自然開張。</p><p class="ql-block">有心學習,兩月可見功效;資質一般,百日也能知其根本。</p><p class="ql-block">這篇筆論,堪稱家傳至寶,學會并嚴守秘密,必能享譽世間。</p><p class="ql-block">我反復推敲很久,才成此論。當年同學張伯英想看,我謊稱遺失,就是因為太過珍貴,不輕易傳人。</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">這不是普通書法理論,是王羲之私藏不傳的家學心法,專門寫給兒子王獻之。</p><p class="ql-block">核心就三句話:</p><p class="ql-block">先守規(guī)矩,再求神采;</p><p class="ql-block">專一精研,不貪多求快;</p><p class="ql-block">真?zhèn)鞑惠p授,得之必珍惜。</p> <p class="ql-block">第一章:創(chuàng)臨章(初學臨?。?lt;/p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">原文</p><p class="ql-block">夫紙者陣也,筆者刀矟也,墨者兵甲也,水研者城池也,本領者將軍也,心意者副將也,結構者謀策也,飏筆者吉兇也,出入者號令也,屈折者殺戮也,點畫者磊落也,戈旆者斬斫也,放縱者快利也,著筆者調(diào)和也,頓角者蹙捺也。</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">始書之時,不可盡其形勢,一遍正手腳,二遍少得形勢,三遍微微似本,四遍加其遒潤,五遍兼加抽拔。如其生澀,不可便休。兩行三行,創(chuàng)臨惟須滑健,不得計其遍數(shù)也。</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">譯文</p><p class="ql-block">紙是戰(zhàn)場,筆是刀槍,墨是盔甲,硯臺是城池。</p><p class="ql-block">本領是將軍,心意是副將,結構是謀略,用筆定吉兇,出入如號令,轉折如攻殺,點畫要磊落,戈戟如斬斫,放縱要爽利,下筆要調(diào)和,頓角要收斂。</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">初學寫字,不可一上來就求氣勢:</p><p class="ql-block">第一遍:端正姿勢</p><p class="ql-block">第二遍:略得形態(tài)</p><p class="ql-block">第三遍:稍像范本</p><p class="ql-block">第四遍:增加勁健圓潤</p><p class="ql-block">第五遍:再加挺拔爽利</p><p class="ql-block">若仍生澀,不可停筆,多寫幾行,只求流暢勁健,不必死記遍數(shù)。</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">王羲之把寫字比作打仗,心是主帥,手是兵將。</p><p class="ql-block">臨摹不是抄字,是一步步練兵:</p><p class="ql-block">先立正姿勢,再求形態(tài),再追神韻,最后求筋骨力道。</p><p class="ql-block">不怕慢,就怕斷;不怕生,就怕浮。</p> <p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">第二章:啟心章(意在筆先)</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">原文</p><p class="ql-block">夫欲學書之法,先于研墨,凝神靜慮,預想字形大小、偃仰、平直、振動,則筋脈相聯(lián),意在筆前,然后作字。若平直相似,狀如算子,上下方整,前后齊平,此不是書,但得其點畫耳。</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">昔宋翼嘗作是書,繇乃叱之,遂三年不敢見繇,潛心改跡。每作一波,常三過折;每作一撇,常隱鋒而為之;每作一橫畫,如列陣之排云;每作一戈,如百鈞之弩發(fā);每作一點,如危峰之墜石;每作一屈折,曲折如鋼鉤;每作一牽,如萬歲之枯藤;每作一放縱,如足行之趨驟。</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">譯文</p><p class="ql-block">學書法,先磨墨,靜心凝神,先在心中想好字形大小、俯仰、平直、起伏,讓筆畫血脈相連,意念在筆之前,然后寫字。</p><p class="ql-block">如果寫得橫平豎直,像算盤珠子一樣整齊呆板,那不是書法,只是在畫點畫線。</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">從前宋翼寫字就是如此,被鐘繇怒斥,三年不敢見師,專心改筆。</p><p class="ql-block">寫一波:三過折筆</p><p class="ql-block">寫一撇:藏鋒而行</p><p class="ql-block">寫一橫:如排云列陣</p><p class="ql-block">寫一戈:如強弩初發(fā)</p><p class="ql-block">寫一點:如高峰墜石</p><p class="ql-block">寫一折:如鋼鐵彎鉤</p><p class="ql-block">寫一豎:如千年枯藤</p><p class="ql-block">寫放縱:如快步疾行</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">書法最高心法:意在筆先。</p><p class="ql-block">字是活的,不是死的。</p><p class="ql-block">先有心,后有字;先有氣,后有筆。</p><p class="ql-block">寫得像印刷體一樣死板,就已經(jīng)輸了。</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">第三章:視形章(看字形、定結構)</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">原文</p><p class="ql-block">視形象體,變貌猶同;逐勢瞻顏,高低有趣。分均點畫,遠近相須;播布精研,調(diào)和筆墨;鋒纖往來,疏密相附;鐵點銀鉤,方圓周正。起筆下筆,忖度尋思,引說蹤由,永傳今古。</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">譯文</p><p class="ql-block">觀察字形,確定體勢,外形雖變,精神不變;順著筆勢看姿態(tài),高低錯落有情趣。</p><p class="ql-block">點畫分布均勻,遠近互相呼應;布置精巧,筆墨調(diào)和;筆畫往來,疏密相依;點如鐵、鉤如銀,方圓皆端正。</p><p class="ql-block">起筆收筆,都要深思熟慮,道理流傳千古。</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">寫字先看,再寫。</p><p class="ql-block">看它的姿態(tài)、呼吸、疏密、動靜,</p><p class="ql-block">讓字有姿態(tài)、有呼吸、有照應,</p><p class="ql-block">才不是一堆筆畫堆在一起。</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">第四章:說點章(點法)</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">原文</p><p class="ql-block">夫著點皆磊落似大石當衢,或如蹲鴟,或如蝌蚪,或如瓜瓣,或如栗子,存若鶚口,尖如鼠屎。如斯之類,各稟其儀,但獲少多,學者開悟。</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">譯文</p><p class="ql-block">點要磊落,如大路當中的巨石;</p><p class="ql-block">有的如蹲鴟,有的如蝌蚪,有的如瓜瓣,有的如栗子;</p><p class="ql-block">有的開口如鶚嘴,有的尖細如鼠屎。</p><p class="ql-block">各類點畫各有姿態(tài),能悟得一二,便可開悟。</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">一點雖小,卻是字的眼睛。</p><p class="ql-block">要重、要穩(wěn)、要神,</p><p class="ql-block">如高山墜石,如猛虎蹲坐,</p><p class="ql-block">一點精神,全字生輝。</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">第五章:處戈章(戈畫寫法)</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">原文</p><p class="ql-block">夫斫戈之法,落竿峨峨,如長松之倚溪谷,似欲倒也,復似百鈞之弩初張。處其戈意,妙理難窮。放似弓張箭發(fā),收似虎斗龍躍;直如臨谷之勁松,曲類懸鉤之釣水。</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">譯文</p><p class="ql-block">寫戈法,下筆高聳,如長松倚于溪谷,似倒非倒,又如強弓剛張。</p><p class="ql-block">戈法的妙理無窮。</p><p class="ql-block">放開如弓開箭發(fā),收筆如龍虎相斗;</p><p class="ql-block">直如谷邊勁松,曲如水中懸鉤。</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">戈畫是字的筋骨。</p><p class="ql-block">要險、要勁、要挺,</p><p class="ql-block">似斜還正,似松還緊,</p><p class="ql-block">一戈寫好,整字挺拔。</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">第六章:健壯章(筆畫姿態(tài))</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">原文</p><p class="ql-block">夫以屈腳之法,彎彎如角弓之張,“鳥”“焉”“為”“烏”之類是也。立人之法,如鳥之在柱首,“彳”“亻”之類是也。腕腳之法,如壯士之屈臂,“鳳”“飛”“凡”“氣”之例是也。急引急牽,如云中之掣電,“日”“月”“目”“因”之例是也。</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">譯文</p><p class="ql-block">彎腳之法,彎如角弓張開,如鳥、焉、為、烏。</p><p class="ql-block">立人旁,如小鳥立于柱頭,如彳、亻。</p><p class="ql-block">彎腕之法,如壯士屈臂,如鳳、飛、凡、氣。</p><p class="ql-block">快牽快引,如云中閃電,如日、月、目、因。</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">每一筆都有姿態(tài):</p><p class="ql-block">有的彎如弓,有的立如松,有的快如電,</p><p class="ql-block">讓字有動作、有力量、有生氣。</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">第七章:教悟章(布白、粗細)</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">原文</p><p class="ql-block">凡字處其中畫之法,皆不得倒其左右:右相宜粗于左畔,橫貴于纖,豎貴乎粗。分間布白,遠近宜均,上下得所,自然平穩(wěn)。當須遞相掩蓋,不可孤露形影及出其牙鋒,展轉翻筆之處,即宜察而用之。</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">譯文</p><p class="ql-block">中間筆畫,不可左右顛倒:右邊宜略粗于左邊,橫宜細,豎宜粗。</p><p class="ql-block">空間布白均勻,上下位置得當,自然平穩(wěn)。</p><p class="ql-block">筆畫互相呼應掩蓋,不可孤立外露,不可鋒芒太露,轉折翻筆處要細心體會運用。</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">字不僅要寫“黑”,更要懂留白。</p><p class="ql-block">粗細有別,左右相讓,</p><p class="ql-block">藏一點鋒芒,多一分含蓄,</p><p class="ql-block">字才穩(wěn)、才雅、耐看。</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">第八章:觀形章(用筆大勢)</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">原文</p><p class="ql-block">夫臨文用筆之法,復有數(shù)勢,并悉不同。或有藏鋒者大,藏鋒在于腹內(nèi)而起。側筆者乏,亦不宜抽細而且緊。押筆者入,從腹起而押之。又云:利道而牽,押即合也。結筆者撮,漸次相就,必始然矣。參乎妙理,察其徑庭。</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">譯文</p><p class="ql-block">寫字用筆有多種勢,各不相同。</p><p class="ql-block">藏鋒字顯大,藏鋒從筆畫中間起。</p><p class="ql-block">側筆易單薄,不宜過細過緊。</p><p class="ql-block">押筆要入紙,從中間向下押。</p><p class="ql-block">收筆要聚攏,慢慢到位。</p><p class="ql-block">參悟其中妙理,看清差別。</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">用筆不在花樣多,而在懂勢。</p><p class="ql-block">藏鋒、側鋒、押筆、收筆,</p><p class="ql-block">各有各的用處,各有各的分寸。</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">第九章:開要章(結字松緊)</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">原文</p><p class="ql-block">夫作字之勢,飭甚為難,鋒铦來去之則,反復還往之法,在乎精熟尋察,然后下筆。作ノ不宜遲,乀不宜緩;而腳不宜賒,腹不宜促,又不宜斜角,不宜峻,不用作其棱角。二字合體,并不宜闊,重不宜長。單不宜小,復不宜大;密勝乎疏,短勝乎長。</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">譯文</p><p class="ql-block">寫字形勢最難修整,筆尖往來法則,要熟練觀察再下筆。</p><p class="ql-block">撇不宜遲,捺不宜緩;</p><p class="ql-block">下部不宜太長,內(nèi)部不宜太擠;</p><p class="ql-block">斜角不宜過陡,棱角不宜太硬。</p><p class="ql-block">兩字相合,不宜過寬;重疊不宜過長。</p><p class="ql-block">獨體不宜太小,合體不宜太大;</p><p class="ql-block">密勝于疏,短勝于長。</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">結字就像穿衣打扮:</p><p class="ql-block">不松不緊,不胖不瘦,不長不短。</p><p class="ql-block">寧緊勿松,寧短勿長,</p><p class="ql-block">緊湊精神,松散無神。</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">第十章:節(jié)制章(忌諱:丑字形態(tài))</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">原文</p><p class="ql-block">夫學書作字之體,須遵正法。字之形勢,不得上寬下窄;如是則頭輕尾重,不相勝任。不宜傷密,密則似疴瘵纏身;不舒展也。復不宜傷疏,疏則似溺水之禽;諸處傷慢。不宜傷長,長則似死蛇掛樹;腰肢無力。不宜傷短,短則似踏死蛤蟆。言其闊也。此乃大忌,可不慎歟!</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">譯文</p><p class="ql-block">寫字必須遵守正法:</p><p class="ql-block">不可上寬下窄,頭輕尾重;</p><p class="ql-block">不可過于茂密,像病纏身,不舒展;</p><p class="ql-block">不可過于疏松,像溺水之禽,松散無力;</p><p class="ql-block">不可過長,像死蛇掛樹,腰肢無力;</p><p class="ql-block">不可過短,像踏死蛤蟆,扁闊難看。</p><p class="ql-block">這些都是大忌,不可不慎重。</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">王羲之把丑字說得又形象又狠:</p><p class="ql-block">別寫得像病號、像落水雞、像死蛇、像踩扁的蛤蟆。</p><p class="ql-block">守住中正、勻稱、精神,</p><p class="ql-block">就避開了絕大多數(shù)丑字。</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">第十一章:察論章(臨帖心法)</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">原文</p><p class="ql-block">臨書安帖之方,至妙無窮。或有回鸞返鵲之飾,變體則于行中;或有生成臨谷之戈,放龍箋于紙上。徹筆則峰煙云起,如萬劍之相成;落紙則椑盾施張,蹙踏江波之錦。若不端嚴手指,無以表記心靈。吾務斯道,廢寢忘餐,懸歷歲年,乃今稍稱矣。</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">譯文</p><p class="ql-block">臨帖之法,妙不可言。</p><p class="ql-block">有的筆畫如鸞鵲回轉,在行書間變化;</p><p class="ql-block">有的戈畫如天生臨谷,寫在紙上如龍。</p><p class="ql-block">下筆如峰云涌起,萬劍成陣;落紙如盾牌開張,踏過江波錦繡。</p><p class="ql-block">手指姿勢不端正,便無法表達心意。</p><p class="ql-block">我專攻此道,廢寢忘食,歷經(jīng)多年,才稍有稱心之處。</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">臨帖不是抄字,是與古人對話。</p><p class="ql-block">筆一落紙,要有云煙氣、金石氣、山河氣。</p><p class="ql-block">功夫不到,手不順;</p><p class="ql-block">功夫到了,心手合一。</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">第十二章:譬成章(學書總結)</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">原文</p><p class="ql-block">凡學書之道,有多種焉。初業(yè)書要類乎本,緩筆定其形勢,忙則失其規(guī)矩。若擬目前要急之用,厥理難成。但取形質快健,手腕輕便,方圓大小各不相犯。莫以字小易,而忙行筆勢;莫以字大難,而慢展毫頭。如是則筋骨不等,生死相混。倘一點失所,若美人之病一目;一畫失節(jié),如壯士之折一肱。予《樂毅論》一本,書為家寶,學此得成,自外咸就,勿以難學而自惰焉。</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">譯文</p><p class="ql-block">學書之道有多途:</p><p class="ql-block">初學要忠于范本,慢筆定形勢,一忙就失規(guī)矩。</p><p class="ql-block">只想急功近利,難成大器。</p><p class="ql-block">只求字形勁健、手腕靈活,方圓大小不亂。</p><p class="ql-block">不要因字小就草率,不要因字大就畏縮。</p><p class="ql-block">否則筋骨不均,好壞混雜。</p><p class="ql-block">一點失位,如美人瞎一目;</p><p class="ql-block">一畫失度,如壯士斷一臂。</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">我給你的《樂毅論》,是家傳至寶,學好此帖,其他皆可成就。</p><p class="ql-block">不要因難學而懈怠懶惰。</p><p class="ql-block"> </p> <p class="ql-block">這是王羲之給兒子的最后叮囑:</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">寫字如做人——</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">不急、不躁、不懶、不茍。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">小字要精,大字要氣,</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">一筆不茍,一字不茍,</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">一生不茍。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">全篇核心金句</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">1. 意在筆前,然后作字。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">2. 若平直相似,狀如算子,此不是書。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">3. 一點失所,如美人之病一目;一畫失節(jié),如壯士之折一肱。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">4. 密勝乎疏,短勝乎長。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">5. 此之筆論,可謂家寶家珍,學而秘之。</p>