<p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">在北宋燦若星河的士人畫卷中,有一段識才與立德的佳話,跨越千年,依然閃爍著溫潤的光芒。故事的主角,是慧眼識人的黃宗旦,與以德立身的趙概。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"> 一言之贈:從“禋”到“概”</p><p class="ql-block"><br></p> <p class="ql-block"> </p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">宋真宗大中祥符五年(1012年),黃宗旦以屯田郎中知衢州。彼時,南京虞城有位年僅十七歲的才子趙禋,剛剛考中舉人。他懷揣自己的文章,登門拜訪這位以善于識人著稱的前輩,希望能得一二指點。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">黃宗旦展卷細讀,不禁拍案稱奇。他當即寫下《送進士趙禋(概)序》,為這位少年的才華廣延聲譽,更在文中坦誠:“你的文詞必將在當世嶄露頭角,而論器識之宏遠,我不如你?!?lt;/p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">然而,黃宗旦也提出了一個獨特的建議——“禋”字為祭祀之名,略顯生僻,寓意亦有所局限,不如改為“概”,取氣節(jié)、度量之意,更符士大夫修身自省的精神。趙禋虛心受教,自此改名趙概。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">有趣的是,民間還流傳著另一則夢境傳說:改名當晚,趙禋夢見神人手持名冊,上有金字書“趙概”二字;后又夢有人送來文書,題“秘書丞通判汝州趙概”。醒來后,他更堅定了改名之志。后來趙概登科,果任秘書丞通判海州。有人考證,“汝”字篆文與“?!弊窒嘟?,夢中朦朧,故有此應。這則為史實平添幾分傳奇色彩。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"> 修身立德:二瓶黃豆黑豆</p><p class="ql-block"><br></p> <p class="ql-block"> 趙概</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">天圣五年(1027年),趙概與同鄉(xiāng)王堯臣同榜高中,王堯臣為狀元,趙概位列第三,是為探花。兩人“同年同鄉(xiāng)同榜雙文曲”,成就中國科舉史上的一段佳話。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">步入仕途后,趙概歷仁宗、英宗、神宗三朝,官至樞密使、吏部尚書。但真正讓他名垂青史的,不僅是官位,更是他獨特的修身之法。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">據(jù)《宋史·趙概傳》記載,趙概為嚴格要求自己,特備兩個瓶子。每起一善念、行一善事,便投一粒黃豆入一瓶;每起一惡念、行一不善之事,便投一粒黑豆入另一瓶。起初,黑豆往往多于黃豆。他深刻反省,愈加刻苦磨礪,時時內(nèi)省改過。久而久之,瓶中黃豆?jié)u多,黑豆?jié)u稀。他以這種近乎笨拙的堅持,終成德行高尚之人。這個故事,也成為后世修身典范,流傳至今。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"> 寬厚待人:與歐陽修的莫逆之交 </p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p> <p class="ql-block"> 歐陽修(左)與趙概(右)互拜雕像</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">趙概性情敦厚,最令人稱道的,是他與歐陽修的交往。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">二人同任編修起居注時,歐陽修恃才傲物,頗看不起趙概。趙概卻不以為意,為使歐陽修順利升遷,甚至主動請求外放。后來歐陽修得皇帝賞識,反以趙概“無文采”為由,將其貶官。趙概仍無怨言。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">后來歐陽修因親屬之事被人構(gòu)陷,朝中無人為其辯白。此時,趙概卻毅然上書:“歐陽修文才出眾,深得陛下青睞,故而招人嫉妒。陛下不可輕信讒言。臣與歐陽修素無交情,此番上書,純?yōu)槌⒅??!彪m奏疏未被采納,歐陽修仍被貶滁州,但趙概之舉,已令朝野震動。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">有人不解:“歐陽修待你不公,你何必為他說話?”趙概正色道:“我與他的關(guān)系,是私事;為朝廷進言,是公義。豈能因私廢公?”</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">此言傳出,世人無不嘆服其胸懷。歐陽修得知后,深愧昔日所為,對趙概的高節(jié)由衷敬佩,尊其為“長者”,主動致歉。兩人從此結(jié)為莫逆之交,成為北宋政壇一段佳話。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"> 心系蒼生:寬政愛民的一生</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">趙概為官,始終心系百姓。任漣水太守時,境內(nèi)大災,百姓流離失所。他親勸富戶募糧賑濟,使災情得以緩解。知洪州時,為防河患,他不辭勞苦,帶領(lǐng)民眾筑堤固防。下屬不法害民,他嚴加懲處,所至之處,吏治清明。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">在朝中,他亦屢次犯顏直諫。蘇舜欽等人因聚飲被劾,趙概諫言:“此皆館閣名士,若盡數(shù)罷免,恐士大夫生怨,非國家之福?!北娙说靡员H?。諫官郭申錫因言忤旨,皇帝欲治其罪,趙概勸道:“陛下曾面諭申錫勿須阿諛順從,今若罷之,何以示天下?”皇帝遂收回成命。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">晚年,趙概以太子少師致仕,退居十五年,仍心系國事。他收集古今諫諍之事,編纂《諫林》一百二十卷呈送神宗?;实圪n詔褒獎:“卿雖退處山林,未嘗一日忘君。朕當置此書座右,時時覽閱。”</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">元豐六年(1083年),趙概辭世,享年八十八歲。贈太子太師,謚康靖?!端问贰窞槠淞?,詳載其生平。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">回望趙概的一生,起點不過是黃宗旦的一言之贈。那輕輕一筆,從“禋”到“概”,不只更改了一個名字,更點亮了一個少年心中的志向。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">而趙概用此后七十余年的光陰,將那一點期許,磨礪成一顆晶瑩的琥珀——他以黃豆黑豆自省,以寬厚待人立身,以公義為先處世,終成一代廉吏,名垂青史。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">這段因識才而起、因立德而傳的佳話,正是宋代士人風骨的一段生動寫照:識人者,目光如炬;立身者,德行如磐。兩者相遇于微時,相映于后世,留下千年不滅的光芒。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p>