<p class="ql-block">序</p><p class="ql-block">本組詩(shī)出自《味腴軒詩(shī)稿》,系封祝唐奉差赴陜西神木履任,自京師繞道蘄州省父,辭別親故北入豫境,經(jīng)葉縣、襄城之后,西行郟縣、白沙、汝州驛路所作:含《郟縣旅夜》《白沙題王叟山居》二篇、《五君詠》五章,全程依托明清豫西官驛古道,一地一驛、一事一詠,兼具行旅實(shí)錄、驛地掌故、交游考據(jù)三重價(jià)值。</p> <p class="ql-block">一、郟縣旅夜</p><p class="ql-block"><span style="color:rgb(255, 138, 0);">柝響層城暮,悽然破驛荒。</span></p><p class="ql-block"><span style="color:rgb(255, 138, 0);">愁心隨汝穎,征夢(mèng)繞蘄黃。</span></p><p class="ql-block"><span style="color:rgb(255, 138, 0);">河漢雨微歇,關(guān)山秋獨(dú)涼。</span></p><p class="ql-block"><span style="color:rgb(255, 138, 0);">雞聲何角角,中夜起傍惶。</span></p><p class="ql-block"> 詩(shī)詞鑒賞</p><p class="ql-block">五言近體,以荒驛秋夜起筆,景語(yǔ)全作情語(yǔ)。暮城擊柝、冷雨初收,客宿殘敗驛舍,身行汝潁原野,魂馳千里之外蘄黃。一邊是前路遠(yuǎn)赴陜北神木邊塞,關(guān)山迢遞;一邊是蘄州老父、舊日知己咫尺難逢。夜半雞鳴難安,彷徨起坐,把赴任羈旅之苦、骨肉離別之思融于秋山寒夜,氣韻近唐人羈旅律詩(shī),沉郁內(nèi)斂。</p> <p class="ql-block">驛道典故</p><p class="ql-block">1. 郟縣驛:明清河南汝州下轄郟縣縣驛,為襄城—汝州干線官道中繼驛站,豫西伏牛山前沿驛點(diǎn),清代官差自豫中南西進(jìn)陜洛必宿于此;老城依古郟城舊址筑墻,城內(nèi)常設(shè)驛館、遞鋪,偏僻驛舍多年久失修,即詩(shī)中“破驛荒”由來(lái)。</p><p class="ql-block">2. 汝潁:汝水、潁水流域,豫中漕運(yùn)古道,秦漢至明清中原交通命脈,沿河水陸驛道連通蘄黃、河洛,是詩(shī)人行進(jìn)地理標(biāo)識(shí)。</p><p class="ql-block">3. 蘄黃:蘄州、黃州,詩(shī)人省親之地,其父仕宦所在,楚北水陸樞紐驛城。</p> <p class="ql-block">二、白沙題王叟山居</p><p class="ql-block"><span style="color:rgb(255, 138, 0);">白沙逢野叟,為我款荊扉。</span></p><p class="ql-block"><span style="color:rgb(255, 138, 0);">野秫登筵熟,園蔬入饌肥。</span></p><p class="ql-block"><span style="color:rgb(255, 138, 0);">疏星炯虛牖,宿雨淡征衣。</span></p><p class="ql-block"><span style="color:rgb(255, 138, 0);">相顧飄蓬感,吾生愿息機(jī)。</span></p><p class="ql-block">詩(shī)詞鑒賞</p><p class="ql-block">五律沖淡清雅,由旅途孤苦轉(zhuǎn)入田園暖意。荒驛孤棲之后偶遇山野隱者,柴門迎客、粗糧蔬食盡是淳樸鄉(xiāng)情。疏星、殘雨、孤窗勾勒山村夜景,賓主對(duì)望,同慨身世漂泊:王叟避世山居、詩(shī)人困于官役遠(yuǎn)赴神木,遂生拋卻仕途、歸蘄侍親、歸隱閑居的“息機(jī)”之念,是全卷心境轉(zhuǎn)折之作。</p> <p class="ql-block">驛道典故</p><p class="ql-block">白沙驛(郟縣白沙):古白沙驛,明清郟縣西北重要驛鋪,地處郟縣通往汝州山間隘口,官道分岔之地,驛道旁散落山村聚落,多避世隱士。此地非官方大驛,無(wú)規(guī)整驛館,行旅多投宿山野民家,故詩(shī)人偶遇王叟山居留宿;白沙自古為豫西商貿(mào)小埠,山民多種秫谷、園蔬自給,與詩(shī)中物產(chǎn)記述相合。</p> <p class="ql-block">三、西行道中追念蘄春徐暢生諸丈效顏光祿作五君詠(五首)</p><p class="ql-block">仿南朝顏延之《五君詠》體例,作于白沙西行入汝州官道途中,長(zhǎng)路寂寥,回望蘄州歡聚舊事,分詠五位蘄春摯友。</p> <p class="ql-block">其一 徐鬯生茂才</p><p class="ql-block"><span style="color:rgb(255, 138, 0);">平生父執(zhí)行,獨(dú)契城北徐。</span></p><p class="ql-block"><span style="color:rgb(255, 138, 0);">磊珂一片心,晚節(jié)窮彌舒。</span></p><p class="ql-block"><span style="color:rgb(255, 138, 0);">早妙齡石草,兼讀長(zhǎng)桑書。</span></p><p class="ql-block"><span style="color:rgb(255, 138, 0);">白眼看世人,感憤還軒渠。</span></p><p class="ql-block">【鑒賞】專頌父輩至交,儒醫(yī)雙修,窮厄不改操守,鄙薄官場(chǎng)奔競(jìng),風(fēng)骨清高。</p><p class="ql-block">【典故】長(zhǎng)桑書:典出《史記·扁鵲傳》,代指醫(yī)術(shù);茂才,清代秀才別稱,蘄春本地文儒。</p> <p class="ql-block">其二 周云谿司馬</p><p class="ql-block"><span style="color:rgb(255, 138, 0);">古人思致君,讀書兼讀律。</span></p><p class="ql-block"><span style="color:rgb(255, 138, 0);">末世無(wú)申韓,豎儒任何術(shù)。</span></p><p class="ql-block"><span style="color:rgb(255, 138, 0);">公才盛府選,乃為繭絲屈。</span></p><p class="ql-block"><span style="color:rgb(255, 138, 0);">十丈紅蕖開,輝映靈椿室。</span></p><p class="ql-block">【鑒賞】惋惜友人吏才出眾,卻困于州縣賦稅雜務(wù),壯志難伸,唯以孝親立身。</p><p class="ql-block">【典故】申韓(申不害、韓非):先秦法家,代指律法之學(xué);繭絲:古代賦稅苛斂典故;靈椿:椿樹代父,稱頌居家盡孝。司馬:清代府縣佐貳官別稱。</p> <p class="ql-block">其三 陳菜坪廣文</p><p class="ql-block"><span style="color:rgb(255, 138, 0);">元龍湖海姿,儒官偶棲托。</span></p><p class="ql-block"><span style="color:rgb(255, 138, 0);">流風(fēng)緬墳典,余論窮邱索。</span></p><p class="ql-block"><span style="color:rgb(255, 138, 0);">蘄陽(yáng)苦文衰,大雅庶幾作。</span></p><p class="ql-block"><span style="color:rgb(255, 138, 0);">執(zhí)鐸非本懷,相期奏韶獲。</span></p><p class="ql-block">【鑒賞】陳氏身負(fù)豪杰胸襟,潛心古籍、志在振興蘄春文脈,屈居學(xué)官非平生所愿。</p><p class="ql-block">【典故】元龍:三國(guó)陳登,喻胸襟高遠(yuǎn)之士;墳典、邱索:上古古籍代稱;執(zhí)鐸:古時(shí)搖鐸講學(xué),代指儒學(xué)教官(廣文);韶獲:上古雅樂,喻圣賢禮樂文風(fēng)。</p> <p class="ql-block">其四 魯輯五茂才</p><p class="ql-block"><span style="color:rgb(255, 138, 0);">江漢孕奇英,君才早挺出。</span></p><p class="ql-block"><span style="color:rgb(255, 138, 0);">廿年一黌?,袞袞究何物。</span></p><p class="ql-block"><span style="color:rgb(255, 138, 0);">龍性未遽馴,會(huì)見沖霄日。</span></p><p class="ql-block"><span style="color:rgb(255, 138, 0);">三復(fù)河梁詠,努力崇明德。</span></p><p class="ql-block">【鑒賞】贊江漢英才蟄伏科場(chǎng),秉桀驁?zhí)煨?,期許來(lái)日得志騰飛,知己互勉修身。</p><p class="ql-block">【典故】河梁詠:李陵蘇武河梁送別,為千古惜別典故,代離別懷友。黌?:廩生、府縣生員。</p> <p class="ql-block">其五 張子聘表弟</p><p class="ql-block"><span style="color:rgb(255, 138, 0);">親情十七載,契好如同懷。</span></p><p class="ql-block"><span style="color:rgb(255, 138, 0);">翩翩三株樹,君實(shí)冠其儕。</span></p><p class="ql-block"><span style="color:rgb(255, 138, 0);">鵠諸夜吟共,燕山秋?偕。</span></p><p class="ql-block"><span style="color:rgb(255, 138, 0);">相思水一方,渺渺無(wú)津涯。</span></p><p class="ql-block">【鑒賞】敘十七載骨肉情誼,憶昔日聯(lián)詩(shī)宴游,今朝關(guān)山遠(yuǎn)隔、赴陜路遙,相思無(wú)盡。</p><p class="ql-block">【典故】三株樹:古仙樹典故,喻兄弟才俊出眾;水一方:出自《詩(shī)經(jīng)》,懷人經(jīng)典典故。</p> <p class="ql-block">驛道總注(五君詠創(chuàng)作地:汝州官道)</p><p class="ql-block">自白沙西行入汝州驛域,汝州為豫西首驛重鎮(zhèn),明清河洛門戶,西通函谷潼關(guān)、直達(dá)陜地神木,是中原入陜主干道。山道綿長(zhǎng)荒寂,無(wú)城市煙火,詩(shī)人獨(dú)行驛途,觸景懷人而成此組五言古詩(shī)。</p> <p class="ql-block">跋</p><p class="ql-block">以上七首俱錄自《味腴軒詩(shī)稿》,全程沿郟縣驛—白沙驛—汝州驛清代豫西驛路次第而成,地名、驛站、典故一一對(duì)應(yīng)行旅實(shí)景,既是封祝唐赴神木履職行程實(shí)錄,亦是清代中原驛道民俗、蘄楚交游珍貴文獻(xiàn),宜原樣編入封氏族譜詩(shī)文卷。</p>