<p class="ql-block">“浣溪沙”詞牌格律解析及名篇欣賞 </p><p class="ql-block">一、“浣溪沙”詞牌簡介浣溪沙,原為唐教坊曲名,后用為詞牌名。又名小庭花、滿院春等。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">張泌詞有“露濃香泛小庭花”句,名《小庭花》;韓淲((biāo)(1159—1224)南宋詩人)詞有“芍藥酴縻滿院春”句,名《滿院春》;有“東風拂欄露猶寒”句,名《東風寒》;有“一曲西風醉木犀”句,名《醉木犀》;有“霜后黃花菊自開”句,名《霜菊黃》;有“廣寒曾折最高枝”句,名《廣寒枝》等。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">最早采用此調的是唐人韓偓(約842年~約923年,晚唐五代詩人),通常以其詞《浣溪沙·宿醉離愁慢髻鬟》為正體。正體為雙調四十二字,上片三句三平韻,下片三句兩平韻。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">代表作有晏殊的《浣溪沙·一曲新詞酒一杯》、秦觀的《浣溪沙·漠漠輕寒上小樓》等。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">浣溪沙另有四種變體,其中有四十二字首句不押韻、四十四字和四十六字變體。還有四十二字仄韻體,為南唐后主李煜所作。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">《欽定詞譜》卷四(下)載“浣溪沙”正體一種,以韓偓《浣溪沙·宿醉離愁慢髻鬟》為例詞,變體四種。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">百度百科和360百科所列五種格式均與《欽定詞譜》相同。龍榆生在《唐宋詞格律》中只介紹了四十二字平韻正體一種。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">“浣溪沙”六句四十二字,由六個七言律句組成,可以看作是一首七律,減去一聯,或兩首七絕,各減一句,平仄聲韻都和近體詩沒有多大區(qū)別。而下闋前兩句對仗,又正如七律的頸聯要求對仗一樣。此調音節(jié)明快,句式整齊,易于上口,為婉約派與豪放派多數詞人所常用。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">調名“浣溪紗”的本意為詠春秋越國美女西施浣紗的溪水,作為唐代教坊曲,唐五代時期的“浣溪沙”具有樂器演奏、歌唱、舞蹈幾種不同的音樂形態(tài),曲辭主題豐富,多言閨情、相思、隱逸、羈旅、愛國等內容,語言風格質樸、用語綺艷、風格婉轉含蓄等皆有。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">宋代繼承與發(fā)展“浣溪沙”這一固定格式,確立詞牌“浣溪沙”,大大拓展了取材范圍,題材廣博而寬泛,風格則突出體現了低回婉轉與歡快靈動之兩端。為了適合于表達不同情調,出現了“攤破浣溪沙”、“減字浣溪沙”、“浣溪沙慢”等變化形式。在金元明清時期,除了詞這一形式外,“浣溪沙”還以散曲、南戲中曲牌的形式留存,直至清代仍然長盛不衰,在樂府文學史上占有重要地位。</p> <p class="ql-block">二、浣溪沙格律規(guī)范</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">1、浣溪沙正體格律及解釋浣溪沙正體以韓偓《浣溪沙·宿醉離愁慢髻鬟》為代表,雙調四十二字,上片三句,三平韻,下片三句,兩平韻,下片前兩句需用對仗。正體與格律例詞對照:</p><p class="ql-block">(仄)仄(平)平(仄)仄[平],</p><p class="ql-block">宿醉離愁慢髻鬟,</p><p class="ql-block">(平)平(仄)仄仄平[平],</p><p class="ql-block">六銖衣薄惹輕寒,</p><p class="ql-block">(平)平(仄)仄仄平[平]。</p><p class="ql-block">慵紅悶翠掩青鸞。</p><p class="ql-block"> {(仄)仄(平)平平仄仄,</p><p class="ql-block">羅襪況兼金菡萏,</p><p class="ql-block">(平)平(仄)仄仄平[平] }。</p><p class="ql-block">雪肌仍是玉瑯玕。</p><p class="ql-block">(平)平(仄)仄仄平[平]。</p><p class="ql-block">骨香腰細更沈檀。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"> 注:</p><p class="ql-block">1、例詞為韓偓《浣溪沙·宿醉離愁慢髻鬟》</p><p class="ql-block">2、平:填平聲字;仄:填仄聲字(上、去或入聲);(平)、(仄):可平可仄,但以括號中平仄為佳;逗號“,”和句號“。”表示句;頓號“、”表示逗;[平]表示押平聲韻。{ }:括號中句子需對仗。下同。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">浣溪沙上片前兩句為一組,第三句又是一組。下片前兩句為一組,最后一句又是一組。整體可看作是一首七律,其中第二、四兩聯由兩句刪成了一句。所以,上下片前兩句是緊緊連在一起的,所寫景物最好有較強的關聯性,避免互不搭界,下片前兩句最好對仗。第三、六句是單獨的,句意上是承接前兩句的。這兩個結句在內容上盡量要做到和前兩句相比較,有遞轉有總結,把七律中本該分兩句說的話,并為一句。換一個角度,也可以將其看作是兩首變格七絕的組合,起承轉合的關系分別是:第一句(起),第二句(承),第三句(轉合)。第四句(起),第五句(承),第六句(轉合)。</p> <p class="ql-block">2、浣溪沙變體一格律及例詞對照</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">變體一,雙調四十二字。上片三句,兩平韻;下片三句,兩平韻。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">以唐末五代薛昭蘊《浣溪沙·紅蓼渡頭秋正雨》為代表。此詞首句不起韻,薛詞別首"越女淘金春水上,步搖云鬢佩鳴珰",也與此同。格律對照例詞:《浣溪沙·紅蓼渡頭秋正雨》</p><p class="ql-block">平仄平平平仄仄,</p><p class="ql-block">紅蓼渡頭秋正雨,</p><p class="ql-block">仄平平仄仄平[平],</p><p class="ql-block">印沙鷗跡自成行,</p><p class="ql-block">仄平平仄仄平[平]。</p><p class="ql-block">整鬟飄袖野風香。</p><p class="ql-block"> {仄仄平平平仄仄,</p><p class="ql-block">不語含顰深浦里,</p><p class="ql-block">仄平平仄仄平[平] },</p><p class="ql-block">幾回愁煞棹船郎,</p><p class="ql-block">仄平平仄仄平[平]。</p><p class="ql-block">燕歸帆盡水茫茫。</p><p class="ql-block">注:</p><p class="ql-block">平:填平聲字;</p><p class="ql-block">仄:填仄聲字(上、去或入聲);(平)、(仄):可平可仄,但以括號中平仄為佳;</p><p class="ql-block">逗號“,”和句號“?!北硎揪?;</p><p class="ql-block">頓號“、”表示逗;</p><p class="ql-block">[平]表示押平聲韻。</p><p class="ql-block">{ }:括號中句子需對仗。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">3、浣溪沙變體二格律及例詞對照</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">變體二,雙調四十四字。上片三句,三平韻;下片五句,兩平韻。以五代宋初孫光憲《浣溪沙·風撼芳菲滿院香》為代表。此詞下片第三句改作三個三字句,唐宋元詞,僅見此作。</p><p class="ql-block">平仄平平仄仄[平],仄平平仄仄平[平],風撼芳菲滿院香,四簾慵卷日初長,</p><p class="ql-block">仄平平仄仄平[平]。</p><p class="ql-block">鬢云垂枕響微锽。</p><p class="ql-block">{平仄仄平平仄仄,平平平仄仄平[平]。}春夢未成愁寂寂,佳期難會信茫茫。</p><p class="ql-block">仄平平,平仄仄,仄平[平]。</p><p class="ql-block">萬般心,千點淚,泣蘭堂。</p><p class="ql-block">注:</p><p class="ql-block">平:填平聲字;</p><p class="ql-block">仄:填仄聲字(上、去或入聲);(平)、(仄):可平可仄,但以括號中平仄為佳;</p><p class="ql-block">逗號“,”和句號“。”表示句;</p><p class="ql-block">頓號“、”表示逗;</p><p class="ql-block">[平]表示押平聲韻。</p><p class="ql-block">{ }:括號中句子需對仗。</p> <p class="ql-block">4、浣溪沙變體三格律及例詞對照</p><p class="ql-block">變體三,雙調四十六字。上片五句,三平韻;下片五句,兩平韻。以五代顧敻《浣溪沙·紅藕香寒翠渚平》為代表。此詞上下片第三句均改為三個三字句。格律對照例詞:《浣溪沙·紅藕香寒翠渚平》</p><p class="ql-block">平仄平平仄仄[平],仄平平仄仄平[平]。紅藕香寒翠渚平,月籠虛閣夜蛩清。</p><p class="ql-block">平仄平,仄仄仄,仄平[平]</p><p class="ql-block">天際鴻,枕上夢,兩牽情。</p><p class="ql-block">{仄仄仄平平仄仄,仄平平仄仄平[平]。}寶帳玉爐殘麝冷,羅衣金縷暗塵生。</p><p class="ql-block">仄平平,平仄仄,仄平[平]。</p><p class="ql-block">小窗涼,孤燭背,淚縱橫。</p><p class="ql-block">注:</p><p class="ql-block">平:填平聲字;</p><p class="ql-block">仄:填仄聲字(上、去或入聲);(平)、(仄):可平可仄,但以括號中平仄為佳;</p><p class="ql-block">逗號“,”和句號“?!北硎揪洌?lt;/p><p class="ql-block">頓號“、”表示逗;</p><p class="ql-block">[平]表示押平聲韻。</p><p class="ql-block">{ }:括號中句子需對仗。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">5、浣溪沙變體四格律及例詞對照</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">變體四,雙調四十二字。上片三句,三仄韻;下片三句,兩仄韻。以五代南唐后主李煜《浣溪沙·紅日已高三丈透》為代表。此調全押仄韻者,止此一詞,無別首可校。格律對照例詞:《浣溪沙·紅日已高三丈透》</p><p class="ql-block">平仄仄平平仄[仄],平平仄仄平平[仄],紅日已高三丈透,金爐次第添香獸,</p><p class="ql-block">平仄仄平平仄[仄]。紅錦地衣隨步皺。{平平仄仄平平仄,仄仄平平平仄[仄],}佳人舞點金釵溜,酒惡時拈花蕊嗅,</p><p class="ql-block">仄仄平平平仄[仄]。</p><p class="ql-block">別殿遙聞簫鼓奏。</p><p class="ql-block">注:平:填平聲字;</p><p class="ql-block">仄:填仄聲字(上、去或入聲);(平)、(仄):可平可仄,</p><p class="ql-block">但以括號中平仄為佳;</p><p class="ql-block">逗號“,”和句號“?!北硎揪?;i頓號“、”表示逗;[平]表示押平聲韻。{ }:括號中句子需對仗。</p> <p class="ql-block">三、名篇欣賞</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">1、(唐五代)韋莊</p><p class="ql-block">《浣溪沙·清曉妝成寒食天》</p><p class="ql-block">清曉妝成寒食天,柳球斜裊間花鈿,卷簾直出畫堂前。</p><p class="ql-block">指點牡丹初綻朵,日高猶自憑朱欄。含嚬不語恨春殘。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">2、韋莊《浣溪沙(惆悵夢馀山月斜)》惆悵夢馀山月斜,孤燈照壁背紅紗,小樓高閣謝娘家。</p><p class="ql-block">暗想玉容何所似?一枝春雪凍梅花,滿身香霧簇朝霞。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">3、韋莊《浣溪沙(夜夜相思更漏殘)》夜夜相思更漏殘,傷心明月憑闌干。想君思我錦衾寒。</p><p class="ql-block">咫尺畫堂深似海,憶來唯把舊書看,幾時攜手入長安?</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">4、(唐五代)薛昭蘊</p><p class="ql-block">《浣溪沙·傾國傾城恨有馀》</p><p class="ql-block">傾國傾城恨有馀,幾多紅淚泣姑蘇。倚風凝睇雪肌膚。</p><p class="ql-block">吳主山河空落日,越王宮殿半平蕪。藕花菱蔓滿重湖。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">5、(唐五代)張泌</p><p class="ql-block">《浣溪沙·馬上凝情憶舊游》</p><p class="ql-block">馬上凝情憶舊游,照花淹竹小溪流。鈿箏羅幕玉搔頭。</p><p class="ql-block">早是出門長帶月,可堪分袂又經秋。晚風斜日不勝愁。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">6、(北宋)張先</p><p class="ql-block">《浣溪沙·樓倚春江百尺高》</p><p class="ql-block">樓倚春江百尺高,煙中還未見歸橈,幾時期信似江潮?</p><p class="ql-block">花片片飛風弄蝶,柳陰陰下水平橋,日長才過又今宵。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">7、(北宋)晏殊</p><p class="ql-block">《浣溪沙·一曲新詞酒一杯》</p><p class="ql-block">一曲新詞酒一杯。去年天氣舊亭臺。夕陽西下幾時回?</p><p class="ql-block">無可奈何花落去,似曾相識燕歸來。小園香徑獨徘徊。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">8、晏殊《浣溪沙(一向年光有限身)》一向年光有限身,等閑離別易銷魂,酒筵歌席莫辭頻。</p><p class="ql-block">滿目山河空念遠,落花風雨更傷春,不如憐取眼前人。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">9、(北宋)蘇軾</p><p class="ql-block">《浣溪沙·照日深紅暖見魚》</p><p class="ql-block">照日深紅暖見魚。連溪綠暗晚藏烏。黃童白叟聚睢盱。</p><p class="ql-block">麋鹿逢人雖未慣,猿猱聞喜不須呼。歸家說與采桑姑。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">10、蘇軾</p><p class="ql-block">《浣溪沙(門外東風雪灑裾)》</p><p class="ql-block">門外東風雪灑裾,山頭回首望三吳,不應彈鋏為無魚。</p><p class="ql-block">上黨從來天下脊,先生元是古之儒,時平不用魯連書。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">11、蘇軾</p><p class="ql-block">《浣溪沙(細雨斜風作小寒)》</p><p class="ql-block">細雨斜風作小寒,淡煙疏柳媚晴灘,入淮清洛漸漫漫。</p><p class="ql-block">雪沫乳花浮午盞,蓼茸蒿筍試春盤,人間有味是清歡。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">12、蘇軾</p><p class="ql-block">《浣溪沙(山下蘭芽短浸溪)》</p><p class="ql-block">山下蘭芽短浸溪,松間沙路凈無泥,蕭蕭暮雨子規(guī)啼。</p><p class="ql-block">誰道人生無再少?門前流水尚能西,休將白發(fā)唱黃雞。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">13、蘇軾</p><p class="ql-block">《浣溪沙(軟草平莎過雨新)》</p><p class="ql-block">軟草平莎過雨新,輕沙走馬路無塵,何時收拾耦耕身?</p><p class="ql-block">日暖桑麻光似潑,風來蒿艾氣如薰,使君元是此中人。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">14、蘇軾</p><p class="ql-block">《浣溪沙(麻葉層層苘葉光)》</p><p class="ql-block">麻葉層層苘葉光,誰家煮繭一村香?隔籬嬌語絡絲娘。</p><p class="ql-block">垂白杖藜抬醉眼,捋青搗麨軟饑腸。問言豆葉幾時黃?</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">15、蘇軾</p><p class="ql-block">《浣溪沙(照日深紅暖見魚)》</p><p class="ql-block">照日深紅暖見魚,連村綠暗晚藏烏,黃童白叟聚睢盱。</p><p class="ql-block">麋鹿逢人雖未慣,猿猱聞鼓不須呼,歸來說與采桑姑。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">16、(北宋)秦觀</p><p class="ql-block">《浣溪沙·漠漠輕寒上小樓》</p><p class="ql-block">漠漠輕寒上小樓,曉陰無賴似窮秋。淡煙流水畫屏幽。</p><p class="ql-block">自在飛花輕似夢,無邊絲雨細如愁。寶簾閑掛小銀鉤。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">17、(北宋)周邦彥</p><p class="ql-block">《浣溪沙·雨過殘紅濕未飛》</p><p class="ql-block">雨過殘紅濕未飛,疏籬一帶透斜暉。游蜂釀蜜竊春歸。</p><p class="ql-block">金屋無人風竹亂,衣篝盡日水沉微。一春須有憶人時。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">18、(南宋)張元干</p><p class="ql-block">《浣溪沙·山繞平湖波撼城》</p><p class="ql-block">山繞平湖波撼城,湖光倒影浸山青,水晶樓下欲三更。</p><p class="ql-block">霧柳暗時云度月,露荷翻處水流螢,蕭蕭散發(fā)到天明。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">19、(南宋)張孝祥</p><p class="ql-block">《浣溪沙·霜日明霄水蘸空》</p><p class="ql-block">霜日明霄水蘸空,鳴鞘聲里繡旗紅,澹煙衰草有無中。</p><p class="ql-block">萬里中原烽火北,一尊濁酒戍樓東,酒闌揮淚向悲風。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">20、(南宋)辛棄疾</p><p class="ql-block">《浣溪沙·常山道中即事》</p><p class="ql-block">北隴田高踏水頻。西溪禾早已嘗新。隔墻沽酒煮纖鱗。</p><p class="ql-block">忽有微涼何處雨,更無留影霎時云。賣瓜聲過竹邊村。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">21、辛棄疾</p><p class="ql-block">《浣溪沙(北隴田高踏水頻)》</p><p class="ql-block">北隴田高踏水頻,西溪禾早已嘗新,</p><p class="ql-block">隔籬沽酒煮纖鱗。</p><p class="ql-block">忽有微涼何處雨,更無留影霎時云,</p><p class="ql-block">賣瓜人過竹邊村。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">22、(南宋)吳文英</p><p class="ql-block">《浣溪沙·門隔花深夢舊游》</p><p class="ql-block">門隔花深夢舊游,夕陽無語燕歸愁。</p><p class="ql-block">玉纖香動小簾鉤。</p><p class="ql-block">落絮無聲春墮淚,行云有影月含羞。</p><p class="ql-block">東風臨夜冷于秋。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">23、孫光憲</p><p class="ql-block">《浣溪沙(蓼岸風多橘柚香)》</p><p class="ql-block">蓼岸風多橘柚香,江邊一望楚天長,</p><p class="ql-block">片帆煙際閃孤光。</p><p class="ql-block">月送征鴻飛杳杳,思隨流水去茫茫,</p><p class="ql-block">蘭紅波碧憶瀟湘。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">24、孫光憲</p><p class="ql-block">《浣溪沙(輕打銀箏墜燕泥)》</p><p class="ql-block">輕打銀箏墜燕泥,斷絲高罥畫樓西,</p><p class="ql-block">花冠閑上午墻啼。</p><p class="ql-block">粉籜半開新竹徑,紅苞盡落舊桃蹊,</p><p class="ql-block">不堪終日閉深閨。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">25、李清照</p><p class="ql-block">《浣溪沙(髻子傷春懶更梳)》</p><p class="ql-block">髻子傷春懶更梳,晚風庭院落梅初,</p><p class="ql-block">淡云來往月疏疏。</p><p class="ql-block">玉鴨熏爐閑瑞腦,朱櫻斗帳掩流蘇,</p><p class="ql-block">通犀還解辟寒無?</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">26、李清照</p><p class="ql-block">《浣溪沙(淡蕩春光寒食天)》</p><p class="ql-block">淡蕩春光寒食天,玉爐沉水裊殘煙,</p><p class="ql-block">夢回山枕隱花鈿。</p><p class="ql-block">海燕未來人斗草,江梅已過柳生綿,</p><p class="ql-block">黃昏疏雨濕秋千。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">27、歐陽修</p><p class="ql-block">《浣溪沙(湖上朱橋響畫輪)》</p><p class="ql-block">湖上朱橋響畫輪,溶溶春水浸春云,</p><p class="ql-block">碧琉璃滑凈無塵。</p><p class="ql-block">當路游絲縈醉客,隔花啼鳥喚行人,</p><p class="ql-block">日斜歸去奈何春!</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">28、歐陽修</p><p class="ql-block">《浣溪沙(堤上游人逐畫船)》</p><p class="ql-block">堤上游人逐畫船,拍堤春水四垂天,</p><p class="ql-block">綠楊樓外出秋千。</p><p class="ql-block">白發(fā)戴花君莫笑,六么催拍盞頻傳,</p><p class="ql-block">人生何處似尊前?</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">參考資料:</p><p class="ql-block">1、《文章體裁辭典》金振邦編著,東北師范大學出版社,1986年6月。</p><p class="ql-block">2、《唐宋詞鑒賞辭典》上海辭書出版社,1988年4月。</p><p class="ql-block">3、《欽定詞譜》(網絡版)。</p><p class="ql-block">4、龍榆生《唐宋詞格律》。</p><p class="ql-block">5、部分資料來自網絡。</p>